Kada je 1521. godine sultan Sulejman Veličanstveni naredio da se ratnici i porobljeni narod  iz Beograda odvedu u Carigrad pod stražom, tužna kolona srpskih porodica, negde oko 10. septembra, krenula je iz Beograda. Po odobrenju Turaka oni su sa sobom poneli svoje najdragocenije svetinje: mošti svete Petke, mošti carice Teofane i ikonu beogradske Bogorodice. To je bio poslednji put da beograđani, noseći mošti i ikone svojih nebeskih zaštitnica, u jednoj tužnoj procesiji, hodaju ulicama svog voljenog grada koji su bili primorani da napuste.

500 godina nakon toga, 10. juna 2021. godine, u 19, 00 časova ispred Vaznesenskog hrama započinje nova, svečana litija, u kojoj beograđani sa radosnim pesmama i molitvama na usnama, nose te iste mošti Svete Petke ovoga puta ne u izgnanstvo nego u samo srce svoga grada, velelepni svetosavski Hram, da velikoj molitvi za Beograd pridruže i neprestane molitve njegove neumorne zaštitnice, kalemegdanske čudotvorke, Prepodobne majke Paraskeve.

Šta je to, u stvari, litija? Litija predstavlja posebno javno i zajedničko bogosluženje, ili deo veće bogoslužbene celine, koji se sastoji iz vhodne procesije i odgovarajućih molitava koje je prate. Sam izraz, termin, litija potiče iz grčkog jezika, gde je prvobitno označavao bilo koju molitvu ili prozbu, da bi sa petim stolećem počeo da poprima značenje molitve u posebnoj liturgijskoj procesiji, a od desetog postao tehnički termin kojim su nazivane same te procesije.

Ovakve sveopšte, zajedničke i svečane, litije bile su sastavni deo bogoslužbenog života velikih hrišćanskih prestonica, na prvom mestu Carigrada i Rima, ali i drugih centara crkvenog i javnog života. U njima su obavljane litijske procesije po ulicama grada, koje su pratila pojanja psalama i himni kao i proiznošenja molitava i prozbi. Litije bi se na praznike, najčešće, završavale evharistijskim bogosluženjem odnono ulaskom u hram gde bi se ono obavilo.

Litije su, pored redovnih, vršene i u vanrednim situacijama – prilikom napada neprijatelja, prirodnih katastrofa i drugih neprilika. Tada su obavljane kao posebna vrsta usrdnog moljenja da Gospod spase narod svoj, a potom, kada bi narodne molitve bile uslišene, kao izraz zahvalnosti  koji se, najčešće, pretvarao u godišnji spomen na dobročinstva Božija.

Uobičajeno je da se i u dane hramovnih slava vrše litije oko hramova ili po mestima gde se oni nalaze. One se danas vrše nakon Svete Liturgije da bi se sveosvećujuća blagodat Presvetoga Duha, koja je sišla na evharistijske Darove i narod Božiji u hramu, na taj način proširila i na sve ono što hram okružuje i sve one koji na tom prostoru žive. Zato se, tom prilikom, kropi osvećenom vodom na sve četiri strane sveta da bi svi koji u litiji učestvuju bili preporođeni, osvećeni, obnovljeni i blagosloveni. Litije možemo da vršimo u bilo koje doba dana. Logično je da će Crkva odabrati upravo ono vreme koje će odgovarati najvećem delu njene duhovne dece da bi što veći broj vernih ljudi mogao da uzme učešća u ovom važnom bogosluženju. Tako je svetejši Patrijarh srpski gospodin Porfirije blagoslovio da litiju od ove godine vršimo u večernjim časovima da bi i oni koji rade, nakon povratka svojim domovima, mogli da uzmu učešća u litiji.

Učestvovanjem u litiji mi ispovedamo svoju veru u činjenicu da se u molitvenom životu Crkve ne samo osvećuje vreme – pa zato proslavljamo određene posebne praznične dane, izdavajajući ih od ostalih dana i posvećujući ih Gospodu. To činimo i sa prostorom, molitveno hodajući u zajednici vere i ljubavi po njemu, šireći svetlost reči Božije i Njegovu pomoć i zaštitu svima i svemu. Na taj način se sve osvećuje, preporađa i leči: mi sami i naši životi, noge učesnika i oči posmatrača, grla pojaca i uši onih koji ih slušaju, naše ruke kojima vodimo svoju decu u litijskoj procesiji i dečija srca kojima, dovodeći ih na ovo bogosluženje, u stvari ne branimo da sa radošću pristupaju nevidljivom Predvodniku litije: Hristu Bogočoveku, Vaskrslom i Vaznesenom.

Pravoslavni Srbi su od davnina vršili litije i učestvovali u njima. Njih još davne 1318. godine pominje srpski Arhiepiskop Nikodim u svom slavnom Tipiku.

Kada je Despot Stefan Lazarević 1405. godine proglasio Beograd svojom novom prestonicom, jedan od načina na koji je to bilo obnznanjeno, obeleženo i proslavljeno bila je i svečana gradska litija, koju mi, u stvari, nastavljamo.

Danas je naš red da uzmemo učešće u njoj.

Protojerej – stavrofor profesor dr Vladimir Vukašinović

 

Izvor – Blic

POSTAVI ODGOVOR

molimo unesite svoj komentar!
ovdje unesite svoje ime