Manastir Đurđevi Stupovi nalazi se pored Novog Pazara iznad dolina reka Raške i Deževe. Predstavlja jedan od najstarijih i najvažnijih srpskih manastira.

Hram prvi pominje Stefan Prvovenčani koji kaže da je Stefan Nemanja podigao u Rasu crkvu posvećenu Svetom Georgiju u znak zahvalnosti što ga je on izbavio iz tamnice u koju su ga zatvorila braća. Početak gradnje crkve verovatno je bio 1167. godine, a završen je 1170. godine. Manastir je izrađen u teškom i značajnom istorijskom razdoblju u kome je Srbija vodila borbu za oslobođenje od vizantijske vlasti.

Đurđevi Stupovi spadaju u najznačajnija sveta mesta u srpskoj istoriji. Njegova gradnja predstavlja prekretnicu u vladarskoj ideologiji Nemanjića. Gradeći ga na odličnom položaju, na starim duhovnom temeljima Stefan Nemanja zasniva hrišćansku misao o srpskoj državnosti.

Zahvaljujući svom položaju manastir je postao veoma važan centar okupljanja srpskog naroda. U starom Rasu tada se nalazilo i episkopsko sedište u crkvi Svetih apostola, koja je danas poznata kao Petrova crkva. Tu je bio i grad Ras, a Deževi se nalazio dvor kralja Dragutina, a možda i prvih Nemanjića.

Kralj Dragutin, poslednji iz loze Nemanjića koji je stolovao u Rasu bio je drugi ktitor manastira. U njegovo vreme ulazna kula je pretvorena u kapelu, a na jugoistočnoj strani otvoren je novi ulaz. Posle smrtni kralj Dragutin je sahranjen u manastiru, ali je njegova grobnica opljačkana u 18. veku, kada je stradao i manastir.

Crkva je 1589. godine prekrivena olovom. Povlačenjem austrijske vojske nakon velikog austrijsko-turskog rata 1689. godine iz manastira su otišli kaluđeri. Turci su razrušili manastir, a materijal odneli kako bi u Novom Pazaru gradili tvrđavu. To je sprečio Pećki patrijarh Mojsije 1722. godine.

Crkva je osposobljena za bogosluženje 1925. godine, a manastir je nova razaranja doživeo 1941. godine.

Hram je jednobrodna građevina sa tri osnovne celine. Naos i priprata imaju pravougaoni izgled, a oltar se sastoji iz tri dela sa tri apside. Priprata je zasvedena polubočastim svodom. U uglovima naosa su pilastri koji su u gornjim delovima povezani lukovima. Iznad lukova zasnovana je kupola sa pandantifima sa visokim tamburom koja u unutrašnjosti ima elipsastu osnovu, a spolja osmostranu. Uz naos, na bočnim stranama, nalaze se izdužene vestibile. Između naosa i oltarskog prostora postoje tri lučna otvora koja odgovaraju trodelnoj podeli oltarskog prostora.

Od bogatog živopisa Đurđevih Stupova ostali su samo delovi. Crkva je živopisana između 1170. i 1175. godine. Iz tog perioda potiču freske naosa, dok je živopis u priprati nastao u vreme kralja Dragutina. Od tog vremena danas su sačuvani delovi: Jevanđelist Luka u severozapadnom pandatifu, zatim oštećena predstava proroka Danila u kubetu, poprsje Svetih Andronika i Pavla na luku koji odvaja pripratu od naosa. U priprati su očuvani i fragmenti iz kompozicija vezanih za život Svetog Georgija. Na istočnom i severoistočnom zidu nalaze se takođe oštećene predstave Stefana Nemanje i kralja Dragutina, ktitora hrama.

Đurđevi Stupovi spadaju u najznačajnija sveta mesta u srpskoj istoriji. Njegova gradnja predstavlja prekretnicu u vladarskoj ideologiji Nemanjića. Gradeći ga na odličnom položaju, na starim duhovnom temeljima Stefan Nemanja zasniva hrišćansku misao o srpskoj državnosti.

Posle nesrećnog pada sa konja, kralj Dragutin se odrekao prestola u korist svog brata kralja Stefana Milutina. Na čuvenom saboru u Dežavi (1282), pod okriljem manastira Sv. Đorđa, izvršena je primopredaja vlasti u prisustvu najviših predstavnika crkve i vlastele. Taj važan istorijski trenutak, po želji samog kralja Dragutina, ovekovečen je u kapeli manastira Sv. Đorđa u sklopu jedinstvenog ciklusa državnih sabora Srbije. Ideja o državi i najvišoj vlasti u zemlji, o prestolu i veri predaka, umetničkom rukom slikara još jednom je našla svoj izraz kroz prikaz četiri sabora – sabora Stefana Nemanje, sabora kojim je ustoličen kralj Stefan Uroš I, sabora na kome je sam kralj Dragutin preuzeo vlast i najzad, sabora u Deževi. Misao o naslednoj monarhiji i dinastiji utkana je i u ktitorsku kompoziciju prvih Nemanjića (tzv. horizontalno stablo dinastije), na čelu sa Stefanom Nemanjom, Sv. Simeonom. U kapeli je prikazan i kralj Dragutin sa modelom crkve u ruci. Po izričitoj želji ovog vladara, koji je pred smrt primio monaški čin i ime Teoktist, on je iz „sremske zemlje“, u kojoj je živeo, prenet u manastir Sv. Đorđa i tu sahranjen (1316). Sećanje na ovog vladara i njegov doprinos procvatu manastira, ostali su u uspomeni potonjih naraštaja. Nazivali su ga ne samo drugim ktitorom, već ponekad i osnivačem manastira.

Poslednjih godina 20. veka pokrenuta je velika akcija obnove Đurđevih Stupova. Akciju je vodila Eparhija Raško-prizrenska, a podržale su je mnoge državne, kulturne i naučne institucije, javne ličnosti i ceo srpski narod.

 

 

stazamanemanjica

POSTAVI ODGOVOR

molimo unesite svoj komentar!
ovdje unesite svoje ime