Pećka patrijaršija nalazi se kod Peći, kraj reke Pećke Bistrice na ulazu u Rugovsku klisuru. Predstavlja jedan od najznačajnijih spomenika srpske istorije. Vekovima je sedište srpskih arhiepiskopa i patrijarha.

Nije poznato tačno vreme osnivanja matične crkve. Pretpostavlja se da je na mestu gde se nalazi Pećka Patrijaršija još za života Svetog Save osnovan metoh manastira Žiče, koja je tada bila sedište srpske arhiepiskopije.

Zbog čestih napada na Žiču, arhiepiskop Arsenije I podigao je kod Peći crkvu Svetih Apostola, želeći da sedište izmesti u mirnije krajeve. Oko 1250. godine crkva je živopisana. Hram je kasnije dobio ime Sveti Spas.

Sa severne strane ovog najstarijeg hrama arhiepiskop Nikodim oko 1320. godine podigao je crkvu Svetog Dimitrija.

Kasnije, 1330. godine Nikodimov naslednik, arhiepiskop Danilo II sa južne strane Svetih Apostola podigao je hram posvećen Bogorodici Odigitriji, a zatim i manju crkvu posvećenu Svetom Nikoli. Ispred glavne tri crkve podigao je monumentalnu pripratu, a ispred nje veliki pirg – kulu. Za vreme arhiepiskopa Joanikija, oko 1345. godine crkva Svetog Dimitrija je živopisana.

Od 13. do 17. veka u crkvama Pećke Patrijaršije sahranjivani su srpski arhiepiskopi i patrijarsi.

Posle turskog osvajanja Srbije, život u manastiru je jedno vreme zamro, tim pre što je Ohridska arhiepiskopija preuzela upravu nad nekadašnjom srpskom crkvenom teritorijom.

Nakon što je 1557. godine Pećka Patrijaršija ponovo postala središte srpske crkve krenuo je novi život u manastiru. Već 1565. godine živopisana je skoro cela Danilova priprata. Tada su obnovljeni i ikonostasi u pećkim crkvama, a riznica se popunjavala.

Patrijarh Pajsije pokreće drugu značajnu obnovu. Tada se crkve pokrivaju olovom, hram Svetog Dimitrija se arhitektonski utvrđuje, da bi 1620/1621. godine poznati slikar Georgije Mitrofanović u njemu ponovio gotovo polovinu fresaka.

Patrijarh Pajsije je 1633-1634 delimično obnovio i crkvu Svetih Apostola, pa je tada zapadni deo hrama ukrašen zidnim slikama. Pokrivena je i trpezarija. U to vreme Pećka patrijaršija uspostavlja veze sa Rusijom. Igumani Patrijaršije u Rusiji dobijaju poklone, kako u novcu, tako i u štampanim knjigama i bogoslužbenim predmetima.

Nova obnova Pećke Patrijaršije dogodila se za vreme patrijarha Maksima. Tada je manastirski kompleks ograđen (1672-1673.), živopisana je crkva Svetog Nikole (1673-1674.), a potom je 1677. izgrađen ikonostas u njoj.

Za vreme velikog austrijsko-turskog rata u 17. veku manastirska riznica bila je sakrivena u jednom kubetu manastira Gračanice, ali su je Turci opljačkali 1688. godine. Kada je patrijarh Arsenije III pobegao za Austriju 1689. godine pećki paša Mahmud Begović opljačkao je sve što je u manastiru ostalo. Patrijarh Mojsije je kasnije otkupio zemlju, a 1720. godine podigao ogradu. Nakon toga je crkva Svetih Apostola dobila nov ikonostas.

Za vreme austrijsko-turskog rata 1737-1739. godine manastir je takođe zapao u velike nevolje. U drugoj seobi patrijarh Arsenije IV Šakabenta preneo je u međuvremenu prikupljene dragocenosti u Sremske Karlovce.

Od druge polovine 18. i u 19. veku zbog teške ekonomske situacije nije bilo većih radova, ali je ipak u crkvi Svetog Dimitrija pop Simeon Lazović naslikao novi ikonostas 1803. godine, a tri godine potom njegov sin Aleksije izradio je ikone za manastir.

Pećka Patrijaršija bila je opljačkana i 1831. godine, od strane Arslan paše bosanskog. Sredinom 19. veka igumani podižu nova zdanja u manastiru. Godine 1847. u jugozapadnom delu porte obnovljena je vodenica, a 1850. godine do nje se gradi konak. Oko 1863. godine izrađen je bogato rezbaren Bogorodični tron u crkvi Bogorodice, a 1875. godine Avram, sin poznatog Diča Zografa iz debarskog kraja, obnavlja zidne slike u crkvama Patrijaršije, posebno u Svetim Apostolima. Pećki esnafi sa upravom manastira 1889. godine podižu zid sa istočne strane porte. Krajem XIX veka, 1895, gradi se reprezentativni konak u severozapadnom delu porte, a 1912. nastao je novi zid sa južne strane porte.

Posle završetka Prvog svetskog rata u Pećkoj patrijaršiji je, posle ujedinjenja srpske crkve, ustoličen prvi patrijarh obnovljene Patrijaršije, Dimitrije 1924. g. Otada se svi srpski patrijarsi ustoličuju u Pećkoj patrijaršiji. Tokom 1931. i 1932. godine obavljeni su zamašni konzervatorski radovi pod rukovodstvom arh. Đurđa Boškovića koji su Pećkoj patrijaršiji delimično vratili prvobitni izgled. I posle Drugog svetskog rata u kompleksu Patrijaršije izvedeni su, u nekoliko mahova, značajniji konzervatorski zahvati i arheološka ispitivanja. Novi konak, sa zapadne strane od priprate, sagrađen je 1981. godine.

 

stazamanemanjica

Literatura:

  1. Srpska pravoslavna crkva, Parohija Sveti Dimitrije Solunski, svetidimitrije.no

POSTAVI ODGOVOR

molimo unesite svoj komentar!
ovdje unesite svoje ime